Η αυξημένη πλειοψηφία των 180 ψήφων που απαιτείται για την αλλαγή κάθε άρθρου από την επόμενη Βουλή διαμορφώνει ένα ρευστό σκηνικό, το οποίο θα σταθεροποιηθεί μετά τις εκλογές. Οδικός χάρτης πιθανών συμφωνιών η στάση του ΠΑΣΟΚ που ψήφισε «παρών» σε 15 διατάξεις.
Το αποτέλεσμα της πρώτης ψηφοφορίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση το βράδυ της περασμένης Δευτέρας δεν έκρυβε εκπλήξεις ως προς τους αριθμούς, έκρυβε όμως πολιτικά μηνύματα για την επόμενη ημέρα. Καμία από τις προτάσεις της Ν.Δ. επί των 33 άρθρων του Συντάγματος δεν συγκέντρωσε την αυξημένη πλειοψηφία των 180 βουλευτών στην πρώτη ψηφοφορία της προτείνουσας Βουλής, γεγονός που σημαίνει ότι στην επόμενη, αναθεωρητική Βουλή, κάθε αλλαγή θα απαιτήσει τουλάχιστον 180 θετικές ψήφους. Ωστόσο, η επιλογή του ΠΑΣΟΚ που ψήφισε «παρών» σε 15 διατάξεις, που αντιμετωπίζει θετικά, διαμόρφωσε για πρώτη φορά έναν οδικό χάρτη πιθανών συναινέσεων μετά τις επόμενες εκλογές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιτευχθούν οι αναγκαίες πλειοψηφίες για κρίσιμες θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
Η διαδικασία της περασμένης εβδομάδας ολοκλήρωσε ουσιαστικά την πρώτη και πολιτικά πιο σύνθετη φάση της αναθεωρητικής διαδικασίας. Η σημερινή Βουλή σε δύο ψηφοφορίες αποφασίζει ποια άρθρα θα κριθούν αναθεωρητέα, ενώ η επόμενη θα είναι εκείνη που θα καθορίσει το ακριβές περιεχόμενό τους. Σύμφωνα με τη συνταγματική πρόβλεψη όταν ένα άρθρο δεν συγκεντρώνει στην προτείνουσα Βουλή 180 ψήφους, τότε στην αναθεωρητική απαιτείται η ίδια αυξημένη πλειοψηφία των τριών πέμπτων, δηλαδή 180 βουλευτών, για να ολοκληρωθεί η αναθεώρηση. Αυτό καθιστά τις διακομματικές συναινέσεις όχι απλώς επιθυμητές αλλά απολύτως αναγκαίες.
Ιδιαίτερη σημασία
Η στάση του ΠΑΣΟΚ αποκτά, υπό αυτό το πρίσμα, ιδιαίτερη σημασία. Η Χαριλάου Τρικούπη επέλεξε να μην υπερψηφίσει καμία πρόταση της Νέας Δημοκρατίας στην παρούσα φάση, διατηρώντας όμως το «παρών» σε 15 άρθρα που θεωρεί ότι μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ουσιαστικής αναθεώρησης. Η επιλογή αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια να μη δοθεί σήμερα στη Νέα Δημοκρατία η δυνατότητα να καθορίσει μόνη της το περιεχόμενο των αλλαγών στην επόμενη Βουλή, εφόσον διατηρήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Πολιτικά το ΠΑΣΟΚ δείχνει ότι φοβάται το ενδεχόμενο μιας αυτοδύναμης Ν.Δ., ωστόσο αυτό θα κριθεί στην κάλπη. Ταυτόχρονα, όμως, το «παρών» λειτουργεί ως σαφής πολιτική ένδειξη ότι στα συγκεκριμένα άρθρα υπάρχουν περιθώρια συνεννόησης μετά τις εκλογές.
Στην πράξη, αυτές οι 15 διατάξεις αποτελούν πλέον τον βασικό πυρήνα πάνω στον οποίο μπορεί να οικοδομηθεί η επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το άρθρο 16 για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών, οι διατάξεις για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, η επιστολική ψήφος, η κρατική μέριμνα για την προσιτή στέγη, οι ρυθμίσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, την προστασία της ελευθερίας του λόγου, την κλιματική αλλαγή, τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, τα δημοψηφίσματα, τις Ανεξάρτητες Αρχές και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Το ενδιαφέρον της ψηφοφορίας στράφηκε αναπόφευκτα και στο άρθρο 16. Η πρόταση της κυβέρνησης για την αναθεώρηση της διάταξης που αφορά τη δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων συγκέντρωσε 160 θετικές ψήφους, αριθμό μεγαλύτερο από την κοινοβουλευτική δύναμη της Νέας Δημοκρατίας, καθώς υπερψήφισαν και πέντε ανεξάρτητοι βουλευτές. Πολιτικά, όμως, το αποτέλεσμα θεωρείται ενδεικτικό ότι το συγκεκριμένο άρθρο εξακολουθεί να συγκεντρώνει ευρύτερες δυνάμεις υπέρ της αναθεώρησης και παραμένει ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά της επόμενης κοινοβουλευτικής διαδικασίας.
Ποινική ευθύνη υπουργών
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε και στο άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών. Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει την ουσιαστική απεμπλοκή της Βουλής από τις προανακριτικές διαδικασίες, με τη διενέργεια της προκαταρκτικής εξέτασης από δικαστικούς λειτουργούς και όχι από κοινοβουλευτικές επιτροπές. Η Βουλή θα διατηρεί μόνο την τελική αρμοδιότητα έγκρισης της άσκησης δίωξης με ονομαστική ψηφοφορία. Η συγκεκριμένη διάταξη θεωρείται μία από τις πλέον εμβληματικές της κυβερνητικής πρότασης, καθώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει μια διαχρονική κριτική περί πολιτικοποίησης της διερεύνησης ευθυνών υπουργών. Συγκέντρωσε 159 θετικές ψήφους και συγκαταλέγεται επίσης στις διατάξεις για τις οποίες το ΠΑΣΟΚ επέλεξε το «παρών». Παρά το γεγονός ότι πολιτικός κόσμος και κοινωνία συναινούν στην αναθεώρηση του άρθρου 86, για την αλλαγή του θα χρειαστεί και από τις δύο πλευρές να… βάλουν νερό στο κρασί τους. Σημείο τριβής είναι ο ρόλος της Βουλής, με τα κόμματα της αντιπολίτευσης στην πλειονότητά τους να επιθυμούν την ουσιαστική απεμπλοκή της, αλλά τη Ν.Δ. να επιμένει στο κοινοβουλευτικό φίλτρο στην όλη διαδικασία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται επίσης στις αλλαγές που αφορούν τη Δικαιοσύνη. Οι προτάσεις για την επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, καθώς και για τις προαγωγές των ανώτατων δικαστών χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, αποτελούν διατάξεις που επίσης συγκέντρωσαν το «παρών» του ΠΑΣΟΚ, γεγονός που ενισχύει τις πιθανότητες διακομματικής σύγκλισης στην επόμενη Βουλή.
Σημαντικό πολιτικό ενδιαφέρον παρουσίασε και η συζήτηση γύρω από το άρθρο 30 για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει την καθιέρωση μίας και μοναδικής εξαετούς θητείας αντί της δυνατότητας δύο πενταετών θητειών. Το προηγούμενο διάστημα αρκετά στελέχη της Νέας Δημοκρατίας είχαν εκφράσει δημόσια επιφυλάξεις για τη συγκεκριμένη επιλογή. Τελικά, κατά την ψηφοφορία, η μόνη διαφοροποίηση προήλθε από την Ντόρα Μπακογιάννη, η οποία δεν καταψήφισε αλλά δήλωσε «παρούσα», επιβεβαιώνοντας ότι η κυβερνητική Κοινοβουλευτική Ομάδα παρέμεινε στην πράξη απολύτως συμπαγής. Η πρόταση συγκέντρωσε 158 θετικές ψήφους, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται ότι μπορεί έστω και στην επόμενη Βουλή να σχηματιστεί η απαιτούμενη ευρεία πλειοψηφία 180 ψήφων προκειμένου να αναθεωρηθεί.
Η εικόνα της συνοχής της κυβερνητικής πλειοψηφίας αποτέλεσε, άλλωστε, ένα από τα βασικά συμπεράσματα της διαδικασίας. Παρά τις δημόσιες επιμέρους ενστάσεις που είχαν προηγηθεί, οι διαφοροποιήσεις αποδείχθηκαν ελάχιστες, ενώ οι απουσίες περιορίστηκαν στον πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά και στους ανεξάρτητους βουλευτές Μάριο Σαλμά και Γιάννη Κόντη.
Κοινωνικό αποτύπωμα
Πέρα από τα μεγάλα θεσμικά ζητήματα, η ψηφοφορία ανέδειξε και ορισμένες προτάσεις με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα. Η συνταγματική κατοχύρωση της κρατικής μέριμνας για προσιτή στέγη, οι προβλέψεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η προστασία της περιουσίας, η επέκταση της επιστολικής ψήφου και οι ρυθμίσεις για την τεχνητή νοημοσύνη συγκαταλέγονται στις διατάξεις που συγκέντρωσαν ευρύτερο ενδιαφέρον και ταυτόχρονα περιλαμβάνονται στον κατάλογο εκείνων που θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν 180 ψήφους στην επόμενη Βουλή.
Στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι η πρώτη ψηφοφορία επιβεβαίωσε τη στρατηγική επιλογή τους να καταθέσουν μια εκτεταμένη πρόταση αναθεώρησης, η οποία αγγίζει ένα ευρύ φάσμα θεσμικών και κοινωνικών ζητημάτων. Παρά το γεγονός ότι κανένα άρθρο δεν πέρασε το όριο των 180 ψήφων, θεωρούν ότι διαμορφώθηκε ένα σαφές πολιτικό τοπίο για την επόμενη φάση, καθώς καταγράφηκαν οι περιοχές στις οποίες υπάρχει αντικειμενικά πεδίο διαλόγου με την αξιωματική αντιπολίτευση.
Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, αντίθετα, επιμένουν ότι η επιλογή του «παρών» δεν συνιστά λευκή επιταγή προς την κυβέρνηση, αλλά διατήρηση της δυνατότητας ουσιαστικής διαπραγμάτευσης μετά τις εκλογές. Στη Χαριλάου Τρικούπη υποστηρίζουν ότι η πραγματική μάχη της αναθεώρησης θα δοθεί στην επόμενη Βουλή, όταν θα καθοριστεί το περιεχόμενο των νέων συνταγματικών διατάξεων, και όχι στην παρούσα, καθώς απλώς επιλέγονται τα άρθρα που θα ανοίξουν προς αναθεώρηση.
Ιδιότυπες ισορροπίες
Σε κάθε περίπτωση, η πρώτη ψηφοφορία κατέγραψε μια ιδιότυπη πολιτική ισορροπία. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση δεν πέτυχε την αυξημένη πλειοψηφία που θα της επέτρεπε να διαμορφώσει με μεγαλύτερη άνεση το περιεχόμενο των αλλαγών στην επόμενη Βουλή. Από την άλλη, η στάση του ΠΑΣΟΚ απέτρεψε το ενδεχόμενο μιας πλήρους μετωπικής σύγκρουσης, διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους συνεννόησης σε κρίσιμα ζητήματα.
Η ουσιαστική αναμέτρηση, επομένως, μεταφέρεται στην επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο. Το εκλογικό αποτέλεσμα θα καθορίσει τους νέους συσχετισμούς, όμως η πρώτη ψηφοφορία λειτούργησε ήδη ως ένας άτυπος πολιτικός «χάρτης» των πιθανών συναινέσεων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, ακόμα και αν στη δεύτερη ψηφοφορία στην παρούσα Βουλή ύστερα από έναν μήνα υπάρξουν άρθρα τα οποία θα συγκεντρώσουν 180 ψήφους, θα θεωρηθεί ότι η πλειοψηφία δεν επετεύχθη, καθώς αυτό θα χρειαζόταν να συμβεί και στις δύο ψηφοφορίες
Πηγή
www.real.gr
